Nowoczesne, wydajne i ekologiczne pompy ciepła coraz częściej zastępują tradycyjne systemy grzewcze w naszych domach. Wielu z nas jest przyzwyczajonych, aby wraz z nadejściem wiosny i wzrostem temperatur wyłączać np. kocioł gazowy albo piec na paliwo stałe.
Jednak wraz z pojawieniem się na rynku pomp ciepła użytkownicy tych urządzeń zaczęli zadawać pytanie, czy należy wyłączać pompę po sezonie zimowym, czy też powinna pracować cały rok, niezależnie od temperatury zewnętrznej?
Krótko możemy odpowiedzieć, że lepiej, gdy pompa ciepła będzie pracować cały rok. Aby zrozumieć dlaczego, należy poznać zasadę jej działania i konsekwencje, jakie może nieść ze sobą wyłączenie pompy ciepła.
W pigułce:
- Pompa ciepła służy do ogrzewania domu zimą i chłodzenia latem, pobiera ciepło z otoczenia, wody, gruntu i powietrza.
- Powinna pracować także poza sezonem grzewczym, przez cały rok i nie powinno się jej odłączać od zasilania.
- Ciągłe włączanie i wyłączanie negatywnie wpływa na pracę urządzenia, mogąc nawet doprowadzić do jego uszkodzenia.
- Wyłączenie na wiele miesięcy prowadzi między innymi do zatarcia sprężarki, zatkania rur i generuje duże zużycie prądu w momencie rozruchu.
Jak przebiega praca pompy ciepła? Na jakiej zasadzie działa to urządzenie?
Aby zrozumieć, dlaczego lepiej zostawić pompę włączoną przez 12 miesięcy, trzeba najpierw poznać mechanizm jej działania. Pierwszym, co powinieneś wiedzieć, to to, że w przypadku pompy ciepła energia cieplna nie powstaje w wyniku spalania jakichkolwiek paliw kopalnych.
Źródłem ciepła dla niej jest otoczenie, woda, grunt czy powietrze, które poprzez urządzenie jest przekazywane do wnętrza ogrzewanego budynku o dobrej izolacji zewnętrznej, zwiększając temperaturę w pomieszczeniach.
Pracuje w tzw. zamkniętym obiegu chłodniczym, z pomocą specjalnego czynnika chłodniczego. Krąży on w takich częściach pompy jak:
- parownik: w którym czynnik w stanie płynnym pobiera ciepło z otoczenia, co jest możliwe także przy minusowych temperaturach, a następnie odparowuje i przechodzi w stan gazowy;
- sprężarka: gdzie pod wpływem wysokiego ciśnienia wzrasta temperatura czynnika chłodniczego i to właśnie ta część pompy, oprócz grzałki, jest zasilana energią elektryczną;
- skraplacz: w którym gorący gaz oddaje ciepło do instalacji grzewczej, np. ogrzewania podłogowego, zapewniając komfort cieplny, po czym ponownie wraca do stanu ciekłego;
- zawór rozprężny: ochładzający czynnik do temperatury pozwalającej ponownie pobrać ciepło z otoczenia.
Warto także wspomnieć, że pompa ciepła jest źródłem ciepła o niskiej temperaturze, podgrzewającym np. wodę do temperatury maksymalnie 30-40°C. Jednocześnie pompa ciepła może pracować stabilnie i w trybie ciągłym, lecz jednocześnie system cechuje ją pewna bezwładność, szczególnie widoczna przy popularnym ogrzewaniu podłogowym.
Dlatego, wyłączając pompę ciepła, musisz liczyć się ze zużyciem dużej ilości energii do ponownego nagrzania pomieszczeń, zwłaszcza gdy będzie musiała rozgrzać się od tzw. zera. Jeśli będziesz to robił ciągle, to wzrosną koszty eksploatacji urządzenia.
Czy pompa ciepła powinna pracować poza sezonem grzewczym?
Wiesz już, że jedną z zasad prawidłowej pracy pompy ciepła jest to, aby pracowała przez 365 dni w roku i naprawdę nie powinieneś jej wyłączać. Oczywiście nie oznacza to, że przez cały czas pracy będzie ogrzewała Twój budynek.
Dostępne na ryku pompy pracują automatycznie, praktycznie bezobsługowo i są wyposażone w zaawansowane systemy sterujące parametrami pracy. Są to np. czujniki pogodowe sprawdzające temperaturę na zewnątrz, czy monitorujące aktualne zużycie energii elektrycznej.
W lecie nie działają w trybie grzania pomieszczeń, a każda pompa ciepła pracuje w dwóch trybach, w zależności od pory roku:
- w sezonie grzewczym: kiedy sterownik reguluje moc pompy ciepła w stosunku do temperatury zewnętrznej na podstawie tzw. krzywej grzewczej, podgrzewając wodę w instalacji CO;
- w sezonie letnim: przechodząc w tryb letni, tzw. C.W.U (Ciepłej Wody Użytkowej), gdy pompa ciepła działa tylko w celu jej ogrzania, a funkcja podniesienia temperatury w domu pozostaje wyłączona.
Większość urządzeń może również pracować w trybie chłodzenia (aktywnego lub pasywnego), działając w tym momencie podobnie do klimatyzacji. Grzałka urządzenia pozostaje wyłączona, ale z zewnątrz wlatuje zimne powietrze i skutecznie obniża temperaturę, np. do zalecanych 18°C w nocy.
W jaki sposób włączanie i wyłączanie wpływa na parametry pracy pompy?
Niektórzy użytkownicy traktują pompę ciepła jak każde inne urządzenie elektryczne i wydaje im się, że wyłączając ją, będą oszczędzać energię. To błędne rozumowanie, takie postępowania powoduje straty energii, a nie zyski.
Krótkie, częste cykle pracy, nazywane taktowaniem pompy, są dla niej wręcz zabójcze. Ciągłe wyłączanie pompy ciepła może powodować liczne awarie, prowadzące nawet do jej uszkodzenia, a takie postępowanie ma negatywny wpływ między innymi na:
I. Prawidłowe działanie i żywotność sprężarki
Każdy instalator czy serwisant potwierdzi, że sprężarka jest najważniejszym elementem urządzenia. Wielokrotne odłączanie jej zasilania na dłuższy czas i ponowne uruchomienia zwiększają ryzyko szybszego zużycia. W chwili rozruchu, przy braku właściwego smarowania, na podzespoły mechaniczne sprężarki działają największe siły tarcia.
Takie obciążenia prowadzą do skrócenia ich żywotności i po pewnym czasie możesz zauważyć, że pompa nie pracuje z pełną wydajnością.
II. Częste włączanie się grzałki i wysokie zużycie energii
Wyłączenie i ponowne uruchomienie pompy ciepła wpływa na zwiększenie zapotrzebowania na energię cieplną. Jeśli nie będzie działać powiedzmy przez kilka godzin, to pomieszczenia zdążą się wychłodzić i trzeba je ponownie nagrzać.
Włączenie pompy ciepła uruchomi jednocześnie grzałkę, która będzie musiała pracować nawet przez kilka godzin, aby uzyskać optymalną dla domowników temperaturę. Dzieje się tak w każdym modelu pompy ciepła, powietrznej, gruntowej czy wodnej, a rachunek pokrywający straty ciepła może okazać się naprawdę wysoki.
Co się może stać, jeśli pompa ciepła nie będzie pracować cały czas?
Wiesz już, że wyłączenie pompy po sezonie zimowym to tylko pozorna oszczędność. Wielu użytkowników tłumaczy sobie, że przecież ciepłą wodę użytkową może podgrzać bez letniej eksploatacji pompy ciepła, np. za pomocą fotowoltaiki.
Jednak może się to skończyć się poważnymi, trudnymi do usunięcia i kosztownymi awariami, a najpoważniejsze, z jakimi trzeba się liczyć, to:
I. Zatarcie pompy obiegowej
O ile krótkie wyłączanie pompy ciepła nie niesie ze sobą szkód, to długotrwałe może doprowadzić nawet do zatarcia pompy obiegowej oraz zaworów trójdrożnych. Stojąca woda powoduje osadzanie się kamienia i innych osadów na ruchomych elementach i z czasem prowadzi do całkowitego zatarcia wirnika.
Po uruchomieniu pompy może to nawet wywołać pożar, a tak samo narażone na uszkodzenia są zawory. Na nich również osadzi się kamień, co może uniemożliwić ich przełączanie. Jeśli zaś pozostanie podłączona do prądu, to system będzie ją co jakiś czas uruchamiał zgodnie z ustalonym harmonogramem, nie tylko wirnik, ale i zawory.
II. Degradacja oleju wewnątrz sprężarki
Który ma swój ściśle określony okres przydatności do użycia, a gdy nie pracuje pompa ciepła, to wewnątrz układu zacznie skraplać się czynnik chłodniczy, mieszając z olejem sprężarkowym. Traci on w ten sposób swoje właściwości smarujące.
Sprężarka pracująca bez odpowiedniego smarowania ma nie tylko krótszą żywotność, może też ulec uszkodzeniu już w momencie startu.
III. Brak zabezpieczenia przed niskimi temperaturami (Anti-Freeze)
W lecie na pewno to nie grozi, lecz wiosną, po sezonie grzewczym, lub jesienią, przed jego rozpoczęciem, istnieje ryzyko nocnych przymrozków. Zagrażają one przede wszystkim zewnętrznej pompie ciepła typu monoblok, której cała jednostka centralna znajduje się na zewnątrz budynku.
Ujemne temperatury mogą doprowadzić do zamarznięcia wody w wymienniku ciepła, a gdy urządzenie ma zasilanie, to automatycznie włączy się system przeciwdziałający zamarzaniu.
IV. Skasowanie zapamiętanych ustawień urządzenia
Długotrwałe odłączenie od prądu może doprowadzić do skasowania ustawień pompy. Trzeba więc będzie jeszcze raz ustawiać sterownik, czy harmonogramy godzin pracy dla ogrzewania i podgrzewania C.W.U.
Najpoważniejsze jednak jest skasowanie krzywej grzewczej, pozwalającej dopasować temperaturę wody do temperatury zewnętrznej, aby uzyskać pełną efektywność energetyczną.
V. Zawilgocenie wnętrza budynku
Co zdarza się przy chłodnym i deszczowym lecie, gdy do wnętrza budynku dostaje się wilgoć z powietrza. Pracująca w trybie ciągłym pompa ciepła może włączyć się w razie potrzeby, dogrzewając i przede wszystkim osuszając Twój dom. Przeciwdziała również rozwojowi groźnych dla zdrowia pleśni i grzybów.
Jak widzisz na powyższych przykładach, pompa najlepiej funkcjonuje, gdy działa bez przerw, a konsekwencje jej odłączenia są naprawdę poważne. Dlatego zostaw ją podłączoną przez cały rok i zapewnij sobie jej bezawaryjną pracę przez długie lata.
